انتخاب چای خوب یکی از چالش‌های هر خانواده ایرانی است، چراکه چای پر طرفدارترین نوشیدنی گرم در ایران است و تقریبا در هر خانواده‌، خرید چای خوب و باب میل مهمانان، از اهمیت زیادی برخوردار است.

چیزی که در خرید هر محصولی مطلوب خریدار است این است که آگاهی کافی از ویژگی‌های محصول مورد نظرش داشته باشد و همینطور برای خرید آن جنس به فروشنده‌ای مراجعه کند که هم مشتری مدار بوده و هم اطلاعات کافی از جنسی که می‌فروشد داشته باشد تا از این طریق بهترین و با صرفه‌ترین خود را انجام دهد.

گروه مواد غذایی امیرجان بر آن شده است تا اطلاعات خود را در زمینه تشخیص یک چای اصیل و اعلا در اختیار شما عزیزان قرار دهد تا شما بتوانید با یک انتخاب آگاهانه از نوشیدن یک چای با اصالت و سالم در کنار عزیزان خود لذت ببرید.

دسته بندی چای

چای موجود در بازار ایران را می‌توان از سه منظر مورد بررسی قرار داد.

۱٫       از لحاظ کشور و منطقه‌ی تولید چای

چای موجود در بازار ایران از لحاظ موقعیت و کشور تولیدکننده به دو دسته‌ی کلیِ چای خارجی و چای ایرانی تقسیم می‌شود. چای خارجی معمولا از کشورهای سریلانکا (چای سیلان)، هندوستان (کلکته)، کنیا، ویتنام و اندونزی وارد می‌شود.

۲٫     از لحاظ ریزی یا درشتیِ خرده‌های چای خشک

چای خشک به ترتیب اندازه اینگونه دسته بندی می‌شود:

  • چای قلم
  • چای نیم‌قلم
  • چای شکسته
  • چای شکسته‌ی نیمه‌ریز
  • چای باروتی یا چای ریز
  • چای کله مورچه یاCTC

همه‌ی این چای‌ها خوب‌اند و برتری‌ای نسبت به هم ندارند، جالب است بدانیم هر چه چای خردتر و ریزتر باشد سریع‌تر دم می‌کشد. باید توجه کنیم که مقایسه‌ی قیمت انواع چای با برندهای مختلف در صورتی درست است که کشور تولیدکننده و میزان ریز بودن چای یکی باشد، فقط این‌گونه است که می‌توان کیفیت دو برند را با مقیاسی یکسان مقایسه کرد تا منصفانه باشد.

 چای کله مورچه از همان برگ‌های چای معمول به دست می‌آید، با این تفاوت که روش فرآوری آن متفاوت است و از ۳ مرحله‌ی  خرد کردن، مالش و فرآوری تشکیل شده است. مرحله‌ی اول مرحله‌ی خردایش چای است که چای تا حد ممکن خرد می‌شود. سپس در مرحله‌ی دوم که مرحله‌ی مالش است چای خردشده مالش داده می‌شود و در مرحله‌ی نهایی به‌صورت دانه‌های گرد و کوچک درمی‌آید.
چای مخصوص تی‌بگ (Teabag) یا چای کیسه‌ای از نوع CTC شکری است.

۳٫ از لحاظ فراوری‌های تولیدی

در کل از گیاه چای در دنیا سه نوع عمده تولید می‌شود. وقتی برگ گیاه چیده می ‌شود و به شکل تازه برای عملیات پلاسیدن یا تخمیر فرستاده می‌ شود، رنگ گیاه عوض و سیاه می ‌شود. بو و مزه آن نیز تغییر کرده و خشک می‌ شود و نتیجه خشک شدن این گیاه، چای سیاه است. اگر گیاه تازه سریعا خشک شود و تخمیر روی آن صورت نگیرد نتیجه چای خشک، سبز است که رنگ کمتری تولید می‌ کند اما خواص آن بیشتر از چای سیاه است. نوع دیگر چای نیمه تخمیر شده است که با نام اورنگ شناخته می شود. این چای تنها در چین تهیه می ‌شود و خواص آن ما بین چای سبز و سیاه است!

چای خوب چه نشانه هایی دارد؟

چای خوب چایی است که پس از دم کشیدن زلال و آلبالویی رنگ و پررنگ باشد. یکدست باشد، بوی حنا بدهد.

برخلاف باور عموم اندازه‌ی برگ‌های چای در کیفیت آن دخیل نیست،. باید توجه کرد ریز بودن چای و داشتن وزن مناسب در مقیاس، از مواردی است که می‌توان برای شناسایی چای خوب از آن استفاده کرد. نکته‌ی دیگر این‌که در بالای سرشاخه‌های گیاه چای دو گلبرگ و یک گل روئیده که در هر ۱۰ تن چای حاصله، نهایتاً ۵۰۰ کیلو از این نوع گل‌ها و گلبرگ‌ها وجود دارد و قیمت آن از کیلویی ۳۰ دلار تا ۱۰۰۰۰ دلار متغیر است! اگر این سربرگ‌ها را فراوری کنیم محصول آن به‌صورت طلایی و سوزنی شکل است که اصطلاحاً زر نامیده می‌شوند. این زر اگر به‌صورت خالص دم شود رنگی ندارد ولی سرشار از آنتی‌اکسیدان بوده و طعم و عطری بسیار عالی دارد. زر مزه‌ی چای را گس‌تر می‌کند و هرچه در چای خشک از این نوع زر بیش‌تر باشد آن چای، چای مفیدتر، مرغوب‌تر و گس است. تولید این چای زر به‌صورت خالص چای سفید را حاصل می‌کند. در مورد چای خوب می‌توان گفت چای خوب مزه‌ی گسی دارد. اغلب چای‌های شکسته، برگی، قلمی و تهیه ‌شده از برگ‌های بالایی گیاه چای، چای باکیفیتی هستند. چای‌هایی که از غنچه‌ها و برگ‌های بالایی چای به دست می‌آیند اسانس بیش‌تر و طعم بهتری دارند و چای خوب درجه ‌یک بشمار می‌آیند. با درشت‌تر شدن برگ‌ها درجه‌ی چای افت کرده و به درجه‌ی دو می‌رسد و چای‌هایی که از برگ‌های بزرگ‌تر و پیرتر به دست می‌آیند درجه‌ی ۳ هستند که با افزایش درجه‌ی تلخی آن نیز افزایش می‌یابد. نکته‌ی دیگری که در مورد رنگ چای وجود دارد روشی است که برای تشخیص رنگ چای، که طبیعی است یا خیر، مورد استفاده قرار می‌گیرد.

با این دو روش، از طبیعی بودن چای مطمئن شوید…

شناسایی چای خوب چندیدن روش دارد، روش اول این است که ابتدا چای را دم می‌کنیم و در یخچال می‌گذاریم بماند تا دمای آن پایین بیاید براثر فعل‌وانفعالاتی که در مواد شیمیایی موجود در چای اتفاق می‌افتد بر اثر کاهش دما رنگ چای برگشته به‌صورت گل‌آلود تقریباً شبیه شیرکاکائو در می‌آید و روی آن لایه‌ای از چربی ظاهر می‌شود. حال اگر رنگ چای طبیعی باشد با گرم کردن مجدد چای دوباره چای به همان رنگ اولیه برمی‌گردد اما اگر چای مرغوب نباشد رنگ آن دیگر به حالت اولیه درنمی‌آید. روش دیگر این است که چای خشک را در آب سرد می‌ریزیم، اگر بعد از چند دقیقه شروع به رنگ دادن کرد این چای احتمالاً طبیعی نیست.

چای چگونه معطر می‌شود؟

چای سیاه یکی از محبوب‌ترین و شناخته‌شده‌ترین چای‌ها در غرب است، اما در شرق کم‌تر رایج است. در چین چای سیاه را به نام چای قرمز می‌شناسند. انواع مختلفی از چای سیاه وجود دارد که مورد استفاده قرار می‌گیرند. بیش‌ترین میزان چای سیاه در تجارت، ترکیبی از انواع چای از مکان‌های مختلف هستند. چای‌های معروفی با نام‌های چای صبحانه‌ی انگلیسی و چای صبحانه و عصرانه‌ی ایرلندی از ترکیبات چای سیاه هستند.

افزون بر این، محصولات حاصل از ترکیب چای سیاه با میوه‌ها و گل‌ها و .. طرفداران بسیاری در سراسر جهان دارد.
ترکیب‌های مختلف چای سیاه معطر کلاسیک شامل موارد زیر هستند:

  • ارل گری: که از طریق ترکیب طعم‌دهنده‌ی نوعی مرکبات شبیه ترنج و طعم‌دهنده‌ی مرکبات معطر می‌گردد.
  • چای ماسالا: که از ترکیب با انواع ادویه‌جات بدست می‌آید.
  • چای سیاه معطر شده با عطر میوه‌جات یا گل‌ها، مانند چای سیاه گل سرخ.

در سال‌های اخیر بسیاری از شرکت‌های تولید‌کننده‌ی چای، ترکیب‌های نامتعارفی از چای سیاه را روانه‌ی بازار کرده‌اند. به‌عنوان مثال چای شکلاتی یا چای وانیلی (به‌عنوان چای دسر)، چای با طعم چوب و دود، چای با طعم میوه‌های گرمسیری، ادویه‌جات گرمابخش و انواع مختلف دیگر.